_{برخى «رمضان» را از «رمض» مشتق مى‏دانند كه به معناى تافته شدن سنگ‏ها، از شدّت گرما است و چون وجوب روزه در ماه}

<sub>رمضان، مصادف با شدّت گرما بوده است، نام اين ماه را رمضان گذاشته‏اند. به يك تعبير ماه رمضان، ماه سوزاندن گناهان و بلكه بالاتر سوزاندن نفس آدمى است كه انسان خام را پخته مى‏كند تا حجاب انانيت و خود خواهى از ميان برداشته شود.
برخى ديگر رمضان را مشتق از «رميض»، به معناى ابر و باران در پايان‏چلّه تابستان و ابتداى فصل پاييز مى‏دانند كه گرماى تابستان را دور مى‏كند. به اين دليل اين ماه را «رمضان» گفته‏اند كه بدن‏هاى آدميان را از گناهان مى‏شويدسيوطى، الدرالمنثور، ج 1، ص 183.. برخى ديگر «رمضان» را بر گرفته از «رمضت النصل ارمضه رمضاً»مى‏دانند؛ به اين معنا كه نيزه را ميان دو سنگ مى‏گذاشتند و بر آن مى‏كوفتند تا نازك شود. به اين تعبير رمضان؛ يعنى، انسان خود را ميان طاعت و عبادت الهى قرار مى‏دهد تا نفس او نرم و آماده بندگى شود. از اين رو برخى مى‏گويند: «رمضان» نامى است كه اسلام بر اين ماه گذاشته است و بنابر نظر ديگر، از زمان جاهليت بر اين نام بوده است‏السيد على خاتن الحسينى المدنى الشيرازى، رياض السالكين فى شرح صحيفة السجادية، ج 6، ص 10-11، تحقيق و نشر مؤسسة النشر الاسلامى قم بى تا.. در معناى «رمضان» به دو نكته كه در روايات بيان شده، اشاره مى‏گردد:

پس در حقيقت «رمضان»، نامى از نام‏هاى خداوند است و ماه رمضان، ماه الهى است. به همين تعبير از پيامبر گرامى اسلام‏صلى الله عليه وآله در خطبه شعبانيه وارد شده است: «ايها الناس قد اقبل اليكم شهر الله»؛ سيد بن طاووس، الاقبال، ج 1، ص 26.؛ «اى مردم! همانا ماه خدا به سوى شما روى آورده است».

فروردين اول سال، بر اساس اعتدال طبيعت و مناسب براى كشاورزى است و ماه محرم، اول سال در ماه‏هاى قمرى است. اما براى ساكنان و كسانى كه به دنبال خودسازى هستند، ماه رمضان اول سال است. در ماه‏هاى رجب و شعبان، بايست حساب سالشان را صاف و پاك كنند و با پاكى به مهمانى خداوند گام نهند.
بر اساس صريح آيه قرآن، روزه براى امت‏هاى گذشته نيز واجب بوده است:«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ»؛ بقره(2)، آيه 183.. از اين آيه به دست مى‏آيد كه در ملت‏ها و امت‏هاى پيشين نيز روزه واجب بوده است. اما اين ملت‏ها چه كسانى بوده‏اند؟ نقل‏هاى تاريخى از مصر، يونان، روم و هند باستان، نمونه‏هاى روزه دارى را نقل كرده است. در كتاب مقدس نيز بر روزه دارى تأكيد و تشويق شده است سيد محمدحسين، طباطبايى الميزان فى تفسير القرآن، ج 2، صص 8-9..
در قاموس كتاب مقدس آمده است: «روزه در تمام اوقات در ميان هر طايفه و هر ملت و مذهب، در موقع اندوه و زحمت غيرمترقبه، معمول بوده است» قاموس كتاب مقدس، ص 427، به نقل از: تفسير نمونه، ج 1، ص 633..
از تورات نيز برمى‏آيد كه موسى‏عليه السلام چهل روز روزه داشته است: «هنگام بر آمدنم به كوه، لوح‏هاى سنگى را (لوح‏هاى عهدى كه خداوند با شما بست) بگيرم. آن گاه در كوه چهل روز و چهل شب ماندم؛ نه نان خوردم و نه آب نوشيدم» تورات، سفر تثنيه، ف 9، ش 9، به نقل از: تفسير نمونه، ج 1، ص 632..
همچنين از انجيل لوقا نيز برمى‏آيد كه حواريون مسيح روزه مى‏گرفتند انجيل لوقا، ب 5، ش 3533..
روزه به عنوان يك عمل عبادى، در ميان يهود رواج دارد؛ ولى تنها در روز «كيپور» (روز كفار) اين عمل صورت مى‏گيرد. در اين روز يهوديان از غروب‏روز قبل تا شبانگاه اين روز، براى كفّاره گناهان روزه مى‏گيرند و از خوردن و آشاميدن، استحمام و كار پرهيز مى‏كنند و در كنيسه‏ها به عبادت و استغفار مشغول مى‏شوند حسين توفيقى، آشنايى با اديان بزرگ، (تهران، سمت، طه و مركز جهانى علوم اسلامى، چاپ سوم، زمستان 1379 ش)، ص 94.. 1. در بسيارى از احاديث اهل بيت‏عليهم السلام از گفتن كلمه «رمضان» به تنهايى نهى و توصيه شده است كه آن را «ماه رمضان» نام گذارند؛ زيرا «رمضان» يكى ازاسماى الهى است طريحى، مجمع البحرين، ج 2، ص 223.. از امير مؤمنان‏عليه السلام نقل شده است: «نگوييد رمضان؛ بلكه بگوييد ماه رمضان و احترام آن را رعايت كنيد» كلينى، كافى، ج 4، ص 69.. امام باقرعليه السلام فرمود: «نگوييد«اين رمضان» و «رمضان رفت» و يا «رمضان آمد»؛ زيرا «رمضان» نامى از نام‏هاى خداوند است كه نمى‏آيد و نمى‏رود. رفتن و آمدن، ويژگى‏هاى موجود زايل شدنى است» همان، ص 69 و 70.. 2. در روايات متعدد، ماه رمضان اول سال معرفى شده؛ چنان كه امام صادق‏عليه السلام فرموده است: «اول سال ماه رمضان است» همان، ص 31. و به اين دليل اگر اين ماه سالم باشد، همه سال درست و سالم خواهد بود همان..</sub>

روزه غیر ماه رمضان چند قسم است:

روزه مستحبی؛ اگر کسی روزه مستحبی بگیرد واجب نیست آن را به آخر رساند بلکه اگر برادر مؤمنش او را به غذا دعوت کند مستحب است دعوت او را قبل کند و در بین روز افطار نماید.[1]

روزه نذری؛ اگر نذر کند که روز معینی را روزه بگیرد چنانچه در آن روز عمدا روزه خود را باطل کند باید یک بنده آزاد نماید یا دو ماه پی در پی روزه بگیرد یا به شصت فقیر طعام دهد[2]،. ولی اگر نذر مطلق باشد می تواند در روزی که قصد کرده روزه بگیرد، افطار نماید چه قبل از ظهر و چه بعد از ظهر.

 البته روزه عهدی هم مثل نذری است.[3]

روزه قضای ماه رمضان؛ کسی که قضای روزه ماه رمضان را گرفته، اگر بعد از ظهر عمدا کاری که روزه را باطل می کند انجام دهد، باید به ده فقیر هر کدام یک مُد که تقریبا ده سیر است، طعام بدهد و اگر نمی تواند، بنابر احتیاط واجب باید سه روز پی در پی روزه بگیرد.[4]

قضای روزه معین غیر ماه رمضان؛ اگر قضای روزه معین را گرفته باشد، احتیاط واجب آن است که بعد از ظهر روزه را باطل نکند.[5]

روزه قَسَم؛ اگر قسم بخورد که روز معینی را روزه بگیرد، چنان چه عمدا مخالفت کند و آن روز را روزه نگیرد، باید کفاره بدهد. یعنی یک بنده آزاد کند، یا ده فقیر را سیر کند یا آنان را بپوشاند و اگر اینها را نتواند، باید سه روز روزه بگیرد.[6]